'Historische jeugdboeken gaan over mensen, niet over geschiedenis'
'Ik keek een tijd geleden naar het tv-programma Idols en daar vroegen ze de kandidaten wie Michiel de Ruyter was', vertelt schrijfster Simone van der Vlugt. 'Een meisje antwoordde: "Dat is toch iemand uit de paardrijwereld?" Ik viel bijna in de bak salade die we hadden klaarstaan!'

Kinderen weten steeds minder van geschiedenis, vindt ook haar collega-schrijver Theo Hoogstraaten. Samen schreven de auteurs in opdracht van de gemeente Alkmaar het jeugdboek 'Victorie!', ter ere van het 750-jarig bestaan van de stad. Dit niet met het doel kinderen meer over geschiedenis te leren, maar toch zullen de meesten na het lezen van 'Victorie!' met andere ogen door Alkmaar lopen. Leesfeest liep ook door Alkmaar en interviewde Simone van der Vlugt en Theo Hoogstraaten over hun boek, waarin veel echte gebouwen voorkomen. Je kunt deze wandeling heel makkelijk zelf ook doen!

 

 

Grote kerk of Sint Laurenskerk
Bij de Grote Kerk blijven ze staan. "Het was me een genoegen, Isabella. Tot gauw," zegt Caesar en met een hoffelijke buiging neemt hij afscheid.(uit: 'Victorie!' - De schildersleerlinge)

In zes spannende verhalen schetsen de auteurs de belangrijkste periodes uit de geschiedenis van Alkmaar. De Grote Kerk komt regelmatig voor. 'Bij het gebruik van de kerk in onze verhalen moesten we goed opletten', zegt Simone. Het statige gebouw torent nog steeds boven de stad uit en heet al heel lang Grote Kerk. 'Lange tijd was de kerk in katholieke handen en heette hij de Sint Laurens.' Theo vertelt: 'Simone had er in één van haar verhalen een mis laten opvoeren. Toen dacht ik: hè, destijds was de kerk toch al protestants?'

Het voorbeeld laat zien dat het schrijven van historische romans lastig kan zijn. Zelfs voor ervaren auteurs van dit soort boeken. Zowel Theo als Simone zijn geen nieuwkomers op het gebied van de historische jeugdroman. Simone is vaak de opvolgster van Thea Beckman genoemd en ook Theo publiceerde een flink aantal boeken over geschiedenis.

Hoge Huys
"Dat is het Hoge Huys. Daar woont Claes Corff, de belastingpachter", verduidelijkt Harmen. "De belastingdief, bedoel je", verbetert Dirk. (uit: 'Victorie!' - Blinde woede)

De schrijvers kiezen in 'Victorie!' voor spanning en het beschrijven van hoe gewone mensen leefden. Het verhaal 'Blinde woede' van Theo Hoogstraaten laat bijvoorbeeld duidelijk de slechte omstandigheden van vroegere tijden zien. De schrijver vertelt over Pepijn, zoon van een boer die zijn pacht niet kan betalen aan de landeigenaar. Om een voorbeeld te stellen hoe het anderen ook zal vergaan als zij niet met geld op de proppen komen, vermoordt de landeigenaar Pepijns vader, moeder en zusje. Pepijn ontkomt en slaat later op de stoep van het Hoge Huys, tegenover de Laurenskerk, de vermeende dader dood.

Het Hoge Huys staat er nog steeds en is niet alleen in het verhaal van Theo getuige geweest van de moord. 'Het is echt gebeurd', vertelt de schrijver. Theo is terughoudender met het beschrijven van gruwelijkheden dan Simone. 'De eerste scène, waarin die boerderij met de moeder en dochter afbrandt, had ik er eerst uitgelaten', zegt Theo. 'Op aanraden van Simone heb ik dat er toch in verwerkt, omdat het er in die tijd nu eenmaal zo aan toeging.'

Simone van der Vlugt houdt er in haar keuze van onderwerpen en gruwelijkheden nauwelijks rekening mee dat ze voor kinderen schrijft: 'Daar krijg ik veel commentaar op van ouders. Ze vragen zich bijvoorbeeld af waarom die Romein een pijl in zijn oog moet krijgen. Tja, iemand in doodsangst richt nu eenmaal niet op een bil, zoals in Suske en Wiske. Hoe dat oog er vervolgens bij hangt, beschrijf ik weer niet.'

Ondanks een verschillende aanpak, moet volgens beide auteurs vooral een gevoel door de beschrijving overkomen, die moet de lezer ervaren. 'Mijn boeken gaan niet over geschiedenis', zegt Theo, 'maar over ménsen die tijdens een bepaalde periode leefden. Zíj moeten voor de kinderen tot leven komen.'

De Mient
Als ze de Mient oversteken, voelt ze het zweet in straaltjes over haar rug lopen.(…) De vismarkt ruik je op afstand, boven de stank van rotte eieren die langs de gracht hangt. (uit: 'Victorie!' - De blauwe dood)

Voor Simone is de Mient één van de mooiste plekjes van Alkmaar. Aan de ene kant leidt de Langestraat naar het Hoge Huys en de Grote kerk, aan de andere kant ligt de gracht richting apotheek De Witte Roos en het Waaggebouw. 'Het gebruik van straatnamen in de boeken geeft de lezer het idee dat hij door de stad gevoerd wordt', vertelt Simone. 'Je moet alleen niet elk straatje en steegje gaan noemen.' Het werkt; scholen houden naar aanleiding van 'Schijndood', een ander boek van de schrijfster, speurtochten door Alkmaar langs alle punten die in het boek voorkomen. En dat is wat Leesfeest eigenlijk ook deed!

Apotheek De Witte Roos
Tegen de noen loopt Isabella naar apotheek De Witte Roos op de hoek van de Mient. Voor het eerst komt ze er voor medicijnen in plaats van voor poeders voor verfstoffen. (uit: Victorie! - De schildersleerlinge)

De leukste plek tijdens dit soort speurtochten, is voor veel kinderen apotheek De Witte Roos. Tegenwoordig geen apotheek meer, maar de naam op het huis herinnert nog aan de plek waar verschillende personages uit 'Victorie!' terecht konden voor medicijnen.

Volgens de schrijvers is het de kunst dit soort historische gegevens zoveel mogelijk te verwerken in het verhaal zonder een opsomming te geven. 'Als ik kleding wil beschrijven', bekent Simone, 'vindt mijn uitgever vaak dat ik informatie opdring aan de lezer. Als ik wil dat hij het er niet uithaalt, moet ik het personage bijvoorbeeld iets over zijn wambuis laten gooien.'

Ook Theo probeert zich in te houden en alleen beschrijvingen te geven die echt nodig zijn. In het gebruik van spreektaal van vroeger gaat hij verder dan zijn collega. 'De omroeper in het verhaal 'Blinde woede' heb ik heel bewust ouderwetse taal laten gebruiken. Met 'gij' en 'ge' maak je een andere sfeer en sta de lezer verder van een gruwelijke gebeurtenis af.'

Simone denkt daar anders over: 'Als je één keer 'gij' opschrijft, moet je dat volhouden. Maar je kunt niet alles in het middeleeuws gaan opschrijven, dan krijg je die taaie kost die je op de middelbare school moet doorworstelen. Ik gebruik redelijk populaire taal in de gesprekken van personages, maar zal mensen geen 'shit' laten roepen.'

Luttik Oudorp, Waaggebouw
Isabella staat op het Luttik Oudorp, in haar beste kleren en met haar valies in de hand, en kijkt omhoog naar haar huis. (uit: Victorie! - De schildersleerlinge)

'Voor mij moet een stad een ziel hebben, een verleden', verzucht Simone van der Vlugt. 'In Alkmaar hebben veel huizen een verhaal voor mij. Ik voel me heerlijk in een stad met geveltorentjes.' Luttik Oudorp is het laatste punt van de wandeling door historisch Alkmaar en de boeken van de schrijvers. Hier kunnen de auteurs genieten. De gracht komt uit op de kaasmarkt met de Waag en aan het Luttik Oudorp staat ook het 'huis met de kogel', waar tijdens de Spaanse aanval een kogel ingeslagen zou zijn. Hoe kan geschiedenis nog dichterbij komen?

'Thea Beckman leerde mij via haar boeken dat geschiedenis heel spannend kan zijn', vertelt Simone. 'Dat als je per ongeluk een paar eeuwtjes eerder was geboren je het zelf mee had kunnen maken. Bovendien hoorde ik vaak iets tijdens de geschiedenisles wat ik al wist uit haar boeken. Dat hebben kinderen nu ook met mijn werk. Ik krijg vaak foto's opgestuurd door kinderen die plaatsen hebben opgezocht waar mijn boeken zich afspelen. Ze staan dan bijvoorbeeld onder een straatnaambordje, trots dat ze op de plek zijn waar mijn hoofdpersoon rondliep.'

 

De Leesfeestwandeling
Wil jij ook door Alkmaar lopen en de straatjes en gebouwen bekijken? Volg deze route! Als je alles goed bekijkt, duurt het ongeveer een half uur tot drie kwartier.

Begin in Alkmaar bij de Grote Kerk. Die is niet ver van het station Alkmaar Centraal, naast het historisch museum. Op de hoek van de Langestraat zie je het Hoge Huys. Er zit nu een SNS-bank in. Loop de Langestraat in en kijk goed om je heen. Er zijn erg veel mooie gebouwen en geveltjes te zien, maar door alle uithangborden van winkels valt dit soms niet zo op. Als je de Langestraat helemaal uitloopt, kom je uit op de Mient. Hier kun je heerlijk ijs eten op het terras. Sla links af en blijf aan de linkerkant van de gracht lopen. Het laatste huis op de hoek is apotheek De Witte Roos. Kijk maar eens op de gevel, daar zie je het nog staan. De apotheek is nu een winkeltje. De Witte Roos komt voor in 'Victorie!' , maar ook in 'Schijndood', een ander boek van Simone van der Vlugt. Als je met je neus naar De Witte Roos staat, zie je rechts het Waaggebouw op de kaasmarkt. Er staat een klokkentorentje bovenop, en er zijn mooie schilderingen op het gebouw te zien. Keer je om en ga over het bruggetje tegenover De Witte Roos. Je loopt het kleine steegje in dat Het Fnidsen heet. Daar zijn erg veel leuke, kleine winkeltjes en halverwege is een doorkijkje naar de gracht. Loop door de steeg tot je een weg naar links ziet. Ga die in. Je komt op een brug op het Luttik Oudorp uit. Waar je net vandaan kwam, kun je op de hoek nog het huis met de kogel zien. De kogel zit zelfs op het huis geplakt! Links kun je over de gracht kijken en zie je de Waag weer. Steek de brug over en ga naar rechts. Daar zie je een huis met heel veel luiken (ook op de foto hierboven). Dat is het huis dat model stond voor het atelier van Isabella Bardezius in 'Victorie!'. Dit is het einde van de wandeling. Nu kun je zelf de rest van Alkmaar verkennen!

'Victorie!'
Theo Hoogstraaten en Simone van der Vlugt
Uitgeverij Lemniscaat, 2004
ISBN 90 563 758 81

Judith Bardoel, Kim van Holstein en Bas Maliepaard.

 

.
.