Jong in de oorlog

Terug naar lijst

Voor ons is de Tweede Wereldoorlog iets van lang geleden. Je hoort erover op school, je ziet er misschien een keer een film over en dat was dat. Trouwens, de mensen die de oorlog toen hebben meegemaakt, zijn allemaal al hártstikke stokoud!

Maar wat je misschien vergeet, is dat die stokoude mensen in 1940 soms net zo oud of zelfs jonger waren dan jij. En ze leefden dan wel zestig jaar geleden, maar ze dachten niet heel anders dan jij. Ze hadden het ook druk met school, vrienden maken en verkering vragen, ook al was het oorlog.

In ‘Ik ben Rosemarie’ bijvoorbeeld heeft de 11-jarige Joodse Rosemarie in 1940 maar één doel: met haar vriendin Anneke mee naar het lyceum! Ze is dolblij als ze wordt toegelaten, maar ze kan er maar kort van genieten. Het is oorlog, en van de Duitse bezetters mogen joden in Nederland steeds minder. Al snel mag Rosemarie niet meer naar het lyceum, maar ook niet meer naar het zwembad, het park in of met de tram. Dat het allemaal nog veel erger kan, merkt Rosemarie in 1942. Haar familie wordt opgepakt en overgebracht naar het concentratiekamp Westerbork.… Marietta Moskin is erin geslaagd om Rosemarie als een modern meisje te laten overkomen. Het zou je vriendin of buurmeisje kunnen zijn. Bij elke bladzijde groeit haar én jouw verwondering over wat de nazi’s de joden allemaal aandeden. En dat alleen maar omdat ze een bepaald geloof hadden – een geloof waar Rosemarie verder helemaal niets mee deed. Je beseft dat het jou net zo goed had kunnen overkomen, want wie weet vervolgen ze volgende keer wel mensen met een bril! Of mensen met rode bloesjes aan, of….

In ‘Scherven in de nacht’ van Martine Letterie speelt ook een joods kind de hoofdrol. Nou ja, eigenlijk kan Jacob zich vanaf het begin van de oorlog al geen kind meer voelen. Hij is met zijn ouders uit Duitsland gevlucht nadat hun winkel aan puin werd geslagen. De meeste volwassenen komen Nederland niet in, maar kinderen alleen wel. Daarom besluit Jacob in zijn eentje de grens over te steken. Hij komt terecht in Westerbork, wat dan nog een vluchtelingenkamp is. Daar ontmoet hij Mieke, van wie de vader als boekhouder in het kamp werkt. Mieke is nogal naïef en pas als Nederland wordt bezet en Jacob moet vluchten, snapt Mieke beter wat oorlog precies inhoudt. Het boek van Martine Letterie leest vooral als een spannend avonturenboek. Tussen de regels door lees je wel over de nare kanten van Nederlanders in de oorlog. In het begin dachten ze dat het allemaal wel meeviel met Hitler en de oorlog en vonden ze de Joden die uit Duitsland vluchtten, vooral lastig. Ook niet leuk om te horen is dat Koningin Wilhelmina Westerbork niet in de buurt van haar paleis wilde hebben omdat dat haar uitzicht zou verpesten. Maar het is wél goed dat het verteld wordt, en dat geeft ‘Scherven in de nacht’ nét dat beetje extra.

Ook in ‘Oorlogsgeheimen’ van Jacques Vriens komen Nederlanders voor die niet zaten te wachten op de bevrijding. Tuur woont in een dorpje in Limburg en heeft eigenlijk weinig ‘last’ van de oorlog. Er zijn wel wat mensen in zijn dorp die goede vrienden zijn met de Duitsers en Tuur weet dat hij in hun buurt moet oppassen met wat hij zegt. Dat het zelfs dán fout kan gaan merkt hij als Maartje, die Joods is en ondergedoken zit bij Tuurs buren, wordt verraden en opgepakt. Laat het maar aan Jacques Vriens over om te laten zien dat je wereld niet in één klap ondersteboven hoeft te staan, maar dat dat ook stapje voor stapje kan gaan. Geen snel en flitsend verhaal zoals bovenstaande boeken, maar zéker een boek dat je gelezen moet hebben!

Al deze boeken eindigen met een nawoord: Marietta Moskin vertelt hoe het haar zelf is vergaan in de oorlog, wat grotendeels overeenkomt met het leven van Rosemarie. Martine Letterie vertelt dat ze hier en daar een beetje de feiten heeft verdraaid en dat Jacob en Mieke verzonnen zijn. Ze kan ons dus niet vertellen hoe hun verhaal verder gaat. Jammer, want dat hadden we wel willen weten. Doe het dan zoals Jacques Vriens; Tuur en Maartje zijn ook verzonnen figuren, maar in zijn epiloog vertelt hij wel hoe het met hen afliep. Dat is toch fijn om te weten, ondanks dat we weten dat ze niet echt bestaan hebben en dat er niet voor iedereen een ‘happy end’ aan de oorlog zat.

'Ik ben Rosemarie'
Marietta Moskin
Uitgeverij Holland, 2007
ISBN 978 90 251 1020 8

'Scherven in de nacht'
Martine Letterie
Uitgeverij Leopold, 2006
ISBN 9789025845117

'Oorlogsgeheimen'
Jacques Vriens
Uitgeverij Unieboek, 2007
ISBN 978 90 475 0119 0

Bianca.

.
.