Emiel de Wild over...‘Gebr.’ van Ted van Lieshout

Terug naar lijst
 

Gebr.

Titel: Gebr.
Auteur: Ted van Lieshout
Uitgeverij:
ISBN: 978 90 257 6613 9
Illustraties:

Terug naar lijst

Gebr.

Kun je nog wel iemands broer zijn als die iemand niet meer bestaat? Die vraag stelt Luuk (16) zichzelf. Een halfjaar geleden verloor hij zijn jongere broer Marius (Maus). Omdat morgen Maus’ eerste verjaardag is sinds zijn dood, wil moeder afscheid van hem nemen door afstand te doen van zijn spullen. Ze zal ze in de achtertuin ritueel verbranden. Luuk kan het haast niet geloven.

Ted van Lieshout liet zich voor ‘Gebr.’ inspireren door zijn eigen verhaal en dat van zijn broer, zo heeft hij in interviews gezegd. Hij heeft een originele en knappe vorm gevonden om het te vertellen. Luuk wil niet dat Maus’ spullen worden verbrand en besluit daarom in diens dagboek te schrijven: zo wordt het óók Luuks dagboek en Luuks spullen zijn veilig. Als hij door de tekst van Maus heen begint te schrijven, komt de constructie van het verhaal tot een ontroerend hoogtepunt: tussen de levende broer en het dode broertje ontstaat een dialoog. Maar dan leest Luuk ook een vuile leugen:

‘Daarna heb ik nog even rondgekeken in Luuks kamer
Waar jij helemaal niks te zoeken had!
en daar heb ik onder het vloeiblad op zijn bureau een eigenaardig briefje gevonden.
O nee hè. Niet wéér. Laten we het gezellig houden op deze bijzondere dag.
Het is een brief in klad en hij is gericht aan pap en mam. Ik heb hem gelezen en er staat in wat ik al wel gedacht heb, namelijk dat Luuk meer van jongens houdt dan van meisjes
Waar haal jij het recht vandaan om zulke leugens over mij hardop te schrijven? Blijf met je fikken van me af!’

Kán Luuk een dagboek met die uitspraak erin wel bewaren?

Iets meer dan honderd pagina’s heeft Van Lieshout maar nodig voor zijn verhaal. In de paar dagen dat Luuk in het dagboek schrijft, verwoordt hij zeer precies zijn gevoelens en gedachten rondom zijn geheim, het verlies van Maus en het mysterie van diens ziekte. Ook dat laatste houd je als lezer bezig. Want hoe kan een jongen van veertieneneenhalf overlijden omdat hij volgens de dokteren geestelijke problemen heeft door een tekort aan aandacht?

Dat Van Lieshout naast proza ook gedichten schrijft, merk je: hij balt zijn woorden samen zodat er niets meer staat dan nodig is. Soms zijn de zinnen wat plechtig. Het verhaal speelt zich af in 1973 – Van Lieshout had toen ongeveer de leeftijd van Luuk – en de taal was toen anders dan nu. Dat went snel en staat nergens in de weg. Dat het boek niet naar het nu is gehaald, draagt bij aan de eigenheid van het verhaal. En je leert erdoor dat er sinds de jaren zeventig gelukkig veel is verbeterd in de (geestelijke) gezondheidzorg en voor jongeren die worstelen met hun seksuele geaardheid.

Hoewel het verhaal zeer aangrijpend is, is er ook plaats voor humor. Vooral moeder kan scherp uit de hoek komen. (‘Of het nou een vriendje of een vriendinnetje is, het blijft een slet die niet goed genoeg is voor mijn zoon.’) Haar gedrag is onuitstaanbaar én onweerstaanbaar. Van elke situatie weet ze theater te maken. Maar ze weet ook echt te raken. Soms laat ze haar masker even zakken en kijk je recht in haar hart.

Geschreven in 1996, mag ‘Gebr.’ inmiddels een klassieker genoemd worden. Het boek werd in tien talen vertaald en won nationaal en internationaal prijzen. Dat het na al die jaren nog steeds in druk is, zegt genoeg.

‘Gebr.’ is een mooi verdrietig verhaal dat je met een brok in je keel in één keer uitleest. Een boek om nooit te vergeten.

Emiel de Wild.

.
.