Naar het noordenKoos Meinderts

Terug naar lijst
 

Naar het noorden

Titel: Naar het noorden
Auteur: Koos Meinderts
Uitgeverij: Hoogland & Van Klaveren, 2016
ISBN: 978 90 8967 232 2
Illustraties: Annette Fienieg

Terug naar lijst

Honger, heimwee en een tweeminutenzusje

Dit verhaal begint midden in de nacht, de nacht waarin Jaaps zusje wordt geboren. Jaap ligt wakker en denkt aan eten. ‘Ik had een pesthekel aan bloemkool, maar nu zou ik er een moord voor doen. Zelfs voor die van mijn oma, die de kool altijd te lang op het vuur liet staan en de stuk gekookte roosjes opschepte op je bord met een kwak maïzenapap erop, of je dat nu wilde of niet.’ Zo’n honger heeft Jaap. Het is oorlog, bitter koud en er is steeds minder te eten. Jaaps vader en moeder verkopen alles van waarde in ruil voor eten en brandhout, zelfs hun trouwringen.

Jaaps nieuwe zusje sterft na een paar minuten. Jaap heeft haar nooit gezien, ze heeft zelfs geen naam gekregen. Daarom bedenkt hij zelf een naam voor haar: ‘Wiesje klinkt als een zuchtje wind. Nauwelijks merkbaar.’ Na het overlijden van Wiesje zien Jaaps ouders nog maar één oplossing: Jaap en zijn zus en broertje gaan naar pleeggezinnen in Friesland, waar nog wel genoeg te eten is.

Na een lange reis komt Jaap, doodziek en onder de luizen, terecht bij meneer en mevrouw Schut. Zij hebben zelf geen kinderen. Jaap mag kleren en boeken lenen van buurjongen Tjeerd, die ook bij hem in de klas zit. Tjeerd is echter een vervelende pestkop. Zonder dat de volwassenen het in de gaten hebben, moet Jaap op school zijn eigen oorlog uitvechten. Hij heeft heimwee en wil het liefst naar huis. Maar hij beseft ook dat hij er het beste van moet maken: ‘Kijk me aan,’ zei ik tegen mijn spiegelbeeld. ‘Kijk me aan, zeg ik. (…) Je bent elf jaar. Gedraag je dan ook zo!’

Naast Jaaps belevenissen loopt de verhaallijn van het tweeminutenzusje. Jaap neemt het houten engeltje dat boven haar wiegje hing mee naar het noorden. Het geeft hem troost en steun.

Koos Meinderts vertelt Jaaps verhaal in korte, heldere zinnen. Je voelt dat over elk woord is nagedacht. Hierdoor komen Jaaps gedachten en gevoelens heel dichtbij: het is alsof je in zijn hoofd zit en alles samen met hem beleeft. Ontroerend zijn de scènes waarin Jaap op zijn eigen manier voor zijn broertje zorgt. Zo houdt hij, als Kleine Kees moet huilen van de honger, een wedstrijdje wie het langst een scheet kan laten. ‘Kleine Kees won. Met dank aan de koolsoep uit de gaarkeuken.’

Annette Fienieg maakte realistische tekeningen in duotoon: telkens in twee dezelfde kleuren, zwart en blauw. De schutbladen en ook de hoofdstuktitels hebben dezelfde kleur blauw. Hierdoor vormen alle kleuren in het boek samen een mooi geheel. Het is duidelijk dat over de uitvoering van het boek net zo goed is nagedacht als over de tekst.

‘Naar het noorden’ werd bekroond met een Gouden Griffel 2017. Meinderts heeft een gevoelig en ontroerend boek geschreven over opgroeien in recordtempo, in oorlogstijd. Jaap heeft niet echt bestaan; Meinderts baseerde zijn verhaal op de kinderuitzendingen in de Hongerwinter van 1944-1945. Via Jaap blijven de herinneringen van de kinderen die destijds naar het noorden werden gestuurd, springlevend.

Eefje.

Leestip: in ‘Ik kan nog steeds niet vliegen’ vertelt Anna Woltz over twee kinderen die na de Hongerwinter naar Denemarken worden gestuurd om aan te sterken. 

Andere boeken van deze schrijver

Info over deze schrijver

.
.